Efe KÖSE – ANARŞİST BİR GÖZLE : “The Matrix”
“Matrix nedir? Kontrol!”
Morpheus, Neo ile konuştukları bir sahnede “matrix”i bu şekilde tanımlar. Esasında, şu anki varolan dünya sistemine bakıldığında, bu söz durumu tamamiyle özetler. Matrix, şu anki dünya sisteminin adıdır! Kontroldür!
Bu dosyada bahsedeceklerim, yalnızca 1999 yılı yapımı olan, ilk “The Matrix” filmi ile ilgilidir. Çünkü çoğu izleyicinin de aynı görüşte olduğu gibi, diğer iki film tümüyle ticari amaçla yapılmış ve esas meselesinden kayarak; senaryo olarak kafa karıştırıcı, hikaye örgüsü olarak da karman çorman bir yapıyla biz sinema severlere sunulmuş filmlerdir. Bu sebeple, esas olarak, baz alacağımız film; “The Matrix” olacaktır.
Şu anki dünya sistemi (para, güç, otorite, kapitalizm vs. adını siz koyun), insanları kontrol altında tutma üzerine kuruludur. Sistem, size kendi eğitimini verir; şanslıysanız kendi arzu ettiğiniz, şanslı değilseniz sistemin size layık gördüğü bir işte çalışırsınız. Sistem için sizin mutluluğunuz ya da iyi bir hayat sürmenizin hiçbir önemi yoktur. Sistem için, kendi varlığı ve sistemin başındaki insanların varlığı ve mutluluğu önemlidir. Geriye kalan tüm insanlarsa, ağızlarına bir parmak bal çalınan ve sistem için çalışan ve hatta savaşan kişilerdir. Modern kölelerdir yani… İnsanlar, sistem ve sistemin başındakiler için birer enerji ve sağlık garantisi olmak zorunda bırakılmışlardır. Tıpkı “The Matrix” filminde insanların, makinalar tarafından enerji kaynağı olarak kullanılmalarındaki gibi.
Filmde, insanlar makinalar için yaşamaktadır. Gözlerinin önünde bir rüya vardır ve insanlar o rüyaya inanıp hayatlarına devam ederler. Halbuki gerçeklik, bir ŞEYLER tarafından insanların sömürülmesidir! İşte sistem budur ve şu anda dünyada izlenen siyasi ve ekonomik yol da tümüyle bunun üzerine kuruludur. İnsanlara hayatlar sunar sistem. İnsan, kendisine sunulan hayatı özümser. Adına da “Kader” denir! Böylece “din” faktörü de işin içine girmiştir ve kontrol daha da sağlam gerçekleşir. Ve insanlar bu “kader” adı verilen “sunulmuş hayatlar”ını yaşarken, çeşitli yollarla da gerek insani, gerek ekonomik, gerek vs. şekillerde sömürülmektedir. İşte “The Matrix”in bana kalırsa çıkış noktası “SİSTEM”dir! Sistemin farkında olan insanların, sistemin farkında olmayan insanları kurtarma çabası… Ve insanların, sisteme karşı olan savaşları… Sistemin başındaki olan kişiler, filmde makinalar ile imgelenmektedir. Bu imge ile filmi bir kez daha izlediğinizde bunu daha açık ve seçik anlayacaksınız diye düşünüyorum.
Anarşist bir dünya: SANAL DÜNYA
Kuralların olmadığı, olsa da her türlü ihlalin ustalıkla yapılabildiği bir dünyadır Sanal Dünya! Morpheus ile Neo’nun, “Kung Fu eğitimi” sahnesindeki Morpheus’un konuşmasını hatırlayalım; “Bu bir dövüş programı! Matrix’in programlanmış gerçeğine benziyor. Aynı temel kuralları var; yer çekimi gibi… Bu kurallar, bir bilgisayar sisteminin kurallarından farksız. Bazı kurallar değişebilir. Bazıları da çiğnenebilir!”. Ustalıkla kaleme alınmış bu repliklerde, sanal dünya kurallarının sistemin kurallarıyla benzerlik taşıdığı ve sanal dünyanın kuralları ihlal edilebiliyorsa, sistemin de kurallarının ihlal edilebileceği ve belki de ihlal edilmesi gerektiği belirtiliyor. Filmdeki baş karakterlerimiz; Neo, Trinity, Morpheus’u bir “Bilgisayar Hacker”ı olarak tanımlamaktan ziyade bir “Sistem Hacker”ı olarak tanımlamak mümkün. Amaçları, “kurallar” temeline oturmuş sistemi, “kurallar”ı ihlal ve hatta yok ederek sona erdirmek! Malumunuz anarşizm, sistemi ve sistemin dayattığı “kurallar”ı bozmak ve imha etmek bilinciyle; “kaos”, “isyan” ve “başkaldırma”nın bu tutsaklıktan kurtulmanın tek yolu olacağı düşüncesiyle doğmuş ve yaşamını halen sürdüren bir akımdır. Bu saydığım özellikleri muhakkak ama muhakkak, filmin bir ya da pek çok köşesinde görüyoruz.
Belki de şu ana kadarki yazdıklarıma hiç mi hiç gerek yoktu. Neden mi? Çünkü, filmde Morpheus ile Neo’nun, kalabalığın arasına karıştıkları sahnede (ki güzel bir anarşist anlatımdır; Morpheus ile Neo, herkesin yürüdüğü istikametin aksi yönüne doğru yürürler) Morpheus, Neo’ya “sistem karşıtlığı”ndan bahseder! Sizlere son olarak bu konuşmayı nakletmek istiyorum. Çünkü filmin anarşist bir bilinçle yapıldığının en önemli kanıtı sunuluyor!
MORPEUS – Matrix, bir sistemdir Neo! Bu sistem, bizim düşmanımız! İçeride (Matrix’te), etrafına baktığında ne görüyorsun? İş adamları, öğretmenler, avukatlar, marangozlar… Kurtarmaya çalıştığımız, insanların zihinleri. Onları kurtarana dek, sistemin bir parçası olarak kalacaklar… Bu yüzden düşmanımız onlar. Anlamalısın; bu insanların çoğu, sistemden çıkmaya hazır değiller. İçlerinden çoğu sisteme o kadar umutsuzca bağlı ki, onu korumak için savaşacaklar!
NOT: “The Matrix” filminin yaratıcıları Wachowski Kardeşler’in yapımcılığını yaptığı anarşist bir film daha: V for Vendetta! (Mutlaka izleyin.)
-Efe KÖSE-
